Over natuur(klimaat)vraagstukken met een filosofische insteek
De kop is eraf; we hebben een eerste mooie voorjaarslezing van 2026 gehad.
Spreker Rembrandt Zegers heeft in deze lezing de grote sprong van Spinoza’s “Deus sive Natura” naar onze huidige visie op natuur gemaakt. De manier waarop hij dat heeft gedaan is aan de hand van de volgende rode lijn:
Spinoza heeft in zijn tijd naar aanleiding van zijn zorgen (hoe leven we vrij en gelukkig) een geheel nieuw denkkader ontwikkeld. Wij hebben nu andere zorgen (blijft de mensheid voortbestaan met onze huidige omgang met de natuur); interessante vraag voor beiden is: denken we wel goed.
Met veel informatie over Spinoza en zijn tijd en over onze tijd en onze natuur, krijgen wij kleuring over inhoud en context van oude een nieuwe problemen en de gebruikte denkwijzen.
Spinoza zag een mens, die niet vrij was, maar leefde naar – door kerk en staat verwoorde – regels van God. Hij verving het denkkader van de machthebbers door een veel meeromvattende theorie waarin de mens bestaat in een oneindig geheel waarin alles niet bestuurd wordt door God, maar samenvalt met God. Hieruit volgt zijn Deus sive Natura. Vrijheid vindt de mens in het begrip van de wereld om zich heen, wat hij bereikt door de rede toe te passen.
In onze tijd piept en kraakt onze omgang met die goddelijke natuur in zijn voegen. En wij denken ons een ongeluk om een gezondere natuur en een gezondere relatie met de natuur te vinden. Zegers vraagt zich af of de manier waarop wij ernaar kijken (klimaat- en natuurproblemen) ons niet belemmert in de oplossing daarvan. Zo zijn we terug bij de vraag: denken wij wel goed.
Zegers brengt ons huidige probleem binnen het perspectief van Spinoza’s denken met behulp van Spinoza’s metafysica, de conatus en hilaritas.
Luisterend naar de woorden die Zegers gebruikt bij zijn verhaal horen we in relatie staan tot de natuur en de inzet van ervaringsdenken als belangrijke aanvulling op de ratio. Vanuit deze benadering kunnen we ons één weten met de oneindigheid en vanuit dat perspectief beter begrip ontwikkelen voor onze relatie met de natuur.
Zoals gezegd: het is een sprong waarin Zegers ons heeft meegenomen. We zijn niet geëindigd met een geheel nieuwe of complete theorie over de aanpak van onze huidige problemen, zoals Spinoza dat heeft gedaan voor het bereiken van vrijheid en geluk (toch ook niet eenvoudig). De denkwijze die ons kan helpen zoals benoemd in de voorgaande alinea sluit mooi aan bij het intuïtieve denken van Spinoza
Zo luisterden wij naar een verhaal waarmee we ons eigen denken weer een beetje mee kunnen aanscherpen.
